Greenwashing

W dniu 4 września 2026 r. Sejm uchwalił i przekazał Prezydentowi RP ustawę o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz ustawy o prawach konsumenta (dalej jako: „Ustawa z dnia 4 września 2026 r.”), który wdraża do polskiego porządku prawnego dyrektywę 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającą dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (dalej jako: „Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”). Zmiany dotyczą wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej. Celem nowych regulacji jest ograniczenie zjawiska greenwashingu oraz zapewnienie konsumentom rzetelnych informacji o produktach i usługach.
Ze względu na obszerność nowych przepisów niniejsza informacja ma charakter ogólny, aby zasygnalizować Państwu możliwość powstania nowych obowiązków w związku z prowadzoną przez Państwa działalnością.
3. Ustawa z dnia 4 września 2026 r. wejdzie w życie z dniem 27 września 2027 r.

Cel wprowadzenia Ustawy

Obowiązujące przepisy ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 845, dalej jako: „UPNPR”), implementującej Dyrektywę o nieuczciwych praktykach handlowych, zawierają szeroki katalog praktyk uznawanych za nieuczciwe, w tym przepisy które mogą mieć zastosowanie do praktyk „pseudoekologicznego” marketingu (greenwashingu), jednak nie zawierają szczegółowych regulacji odnoszących się bezpośrednio do twierdzeń i oznaczeń środowiskowych, stąd powstała konieczność doprecyzowania przepisów tak, by chronić rynek przed szkodliwym wpływem greenwashingu, poprzez wyeliminowanie stosowania nieweryfikowalnych lub niepopartych naukowo twierdzeń „pseudoekologicznych”.
Potrzebę doprecyzowania przepisów potwierdziły kontrole przeprowadzone przez organy ochrony konsumentów oraz badania Komisji Europejskiej. Wykazały one, że ponad połowa analizowanych twierdzeń środowiskowych (53,3%) była niejasna, wprowadzająca w błąd lub niepoparta odpowiednimi dowodami. W Polsce to zjawisko potwierdzają działania Prezesa UOKiK, który postawił zarzuty greenwashingu takim spółkom jak Allegro Polska, DHL eCommerce Poland, DPD Polska, InPost, Bolt, Tchibo i Zara.
Niezbędne stało się także wprowadzenie definicji nowych pojęć związanych z komunikacją środowiskową oraz ich ustawowe zdefiniowanie, a także rozszerzenie katalogu tzw. czarnych praktyk, co ma na celu skuteczniejsze przeciwdziałanie greenwashingowi oraz zwiększenie przejrzystości i wiarygodności informacji przekazywanych konsumentom.

Zakres zmian w UPNPR

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 2 UPNPR wprowadzono m.in. definicje:

twierdzenie środowiskowe – rozumiane jako każdy dobrowolny komunikat lub oznaczenie sugerujące, że produkt, marka lub przedsiębiorca mają pozytywny lub mniejszy negatywny wpływ na środowisko albo że ich oddziaływanie na środowisko uległo poprawie;
ogólne twierdzenie środowiskowe - rozumie się przez to twierdzenie środowiskowe przekazane pisemnie lub ustnie przy użyciu dowolnego środka komunikowania się z konsumentami które nie jest zawarte w oznakowaniu dotyczącym zrównoważonego charakteru oraz którego opis nie jest podany w jasny i wyraźny sposób, to niesprecyzowane hasła, takie jak „ekologiczny”, „zielony” czy „przyjazny dla środowiska”, które nie są poparte jasnym wyjaśnieniem.
oznakowanie dotyczące zrównoważonego charakteru, czyli dobrowolne znaki lub etykiety informujące o cechach środowiskowych lub społecznych produktu, oraz system certyfikacji, które nie są oznakowaniem wymaganym przepisami prawa.

Ponadto wprowadzono definicje pojęć związanych z trwałością produktów, aktualizacjami oprogramowania, materiałami eksploatacyjnymi oraz funkcjonalnością. Celem tych zmian jest zwiększenie przejrzystości informacji przekazywanych konsumentom oraz ograniczenie stosowania nieuzasadnionych lub wprowadzających w błąd deklaracji dotyczących ekologiczności produktów.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 5 ust. 2 UPNPR, do katalogu działań szczególnie wprowadzających w błąd dodano formułowanie twierdzeń środowiskowych związanych z efektywnością środowiskową, która ma zostać osiągnięta w przyszłości, bez jasnych, obiektywnych, publicznych i weryfikowalnych zobowiązań oraz reklamowanie korzyści dla konsumentów, które są nieistotne i nie wynikają z żadnej cechy produktu lub działalności przedsiębiorcy.
Kolejnym ważnym nowym zapisem jest art. 7 pkt 10a, który rozszerza katalog nieuczciwych praktyk o prezentowanie oznaczeń nałożonych przepisami prawa na wszystkie produkty należące do danej kategorii produktów na rynku unijnym jako cechy wyróżniające ofertę danego przedsiębiorcy. Dodano także pkt. 27-33, które rozszerzają katalog o m. in. ukrywanie informacji o negatywnym wpływie aktualizacji oprogramowania na działanie produktu, przedstawianie opcjonalnych aktualizacji jako obowiązkowych, zatajanie informacji o celowym ograniczaniu trwałości produktu oraz składanie nieprawdziwych deklaracji dotyczących jego trwałości lub możliwości naprawy. Za nieuczciwe uznane będzie również nakłanianie konsumentów do przedwczesnej wymiany materiałów eksploatacyjnych oraz wprowadzanie ich w błąd co do wpływu stosowania nieoryginalnych części lub akcesoriów na funkcjonowanie produktu.

Zakres zmian w Ustawie o prawach konsumenta

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 2 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1796, dalej jako: „uPK”) dodano nowy termin „aktualizacja oprogramowania”, który oznacza bezpłatną aktualizację, w tym aktualizację zabezpieczeń niezbędnych do tego, by zachować zgodność towaru z umową.
W art. 2 uPK dodano pkt. 10-14, które wprowadzają nowe definicje dotyczące ochrony konsumentów i trwałości produktów. Pojawia się pojęcie gwarancji trwałości, czyli zobowiązania producenta do naprawy lub wymiany towaru, jeśli w okresie gwarancji nie zachowa on deklarowanej trwałości. Doprecyzowano również, kto jest uznawany za producenta. Ponadto wprowadzono ujednoliconą informację o odpowiedzialności sprzedawcy za zgodność towaru z umową, która ma ułatwić konsumentom poznanie ich praw, oraz jednolite oznakowanie gwarancji trwałości, informujące o gwarancjach producenta przekraczających ustawowy okres odpowiedzialności. Dodatkowo Ustawa przewiduje punktową ocenę możliwości naprawy produktu, która ma ułatwić konsumentom ocenę, jak łatwo dany towar można naprawić.
Art. 7ac uszczegóławia, że zharmonizowanym oznakowaniem dotyczącym gwarancji trwałości (opisanym wyżej) może posługiwać się producent, który udziela gwarancji trwałości bez dodatkowych kosztów, na cały towar oraz na dłużej, niż 2 lata.
Do katalogu obowiązków przedsiębiorcy wobec konsumenta dodano zapisy o tym, że przedsiębiorca będzie zobowiązany poinformować m.in. o gwarancji trwałości udzielanej przez producenta, minimalnym okresie zapewniania aktualizacji oprogramowania dla produktów cyfrowych, możliwości naprawy produktu oraz dostępności części zamiennych, instrukcji naprawy i konserwacji.

Ogólne obowiązki dystrybutorów wynikające z omawianej Ustawy z dnia 4 września 2026 r.:

przekazywanie rzetelnych, jasnych i możliwych do zweryfikowania informacji o właściwościach środowiskowych produktów oraz unikanie stosowania nieuzasadnionych lub wprowadzających w błąd twierdzeń ekologicznych;
niestosowanie oznaczeń dotyczących zrównoważonego charakteru, jeżeli nie opierają się one na uznanym systemie certyfikacji lub nie zostały ustanowione przez organy publiczne;
informowanie konsumentów o prawach wynikających z odpowiedzialności za zgodność towaru z umową z wykorzystaniem zharmonizowanej informacji przewidzianej przepisami prawa;
przekazywanie informacji o gwarancji trwałości udzielanej przez producenta, jeżeli obejmuje ona cały produkt i obowiązuje przez okres dłuższy niż dwa lata;
informowanie o minimalnym okresie, przez który będą zapewniane aktualizacje oprogramowania dla towarów z elementami cyfrowymi, treści cyfrowych i usług cyfrowych;
przekazywanie informacji o możliwości naprawy produktu, w tym, jeżeli ma zastosowanie, o punktowej ocenie możliwości naprawy, dostępności części zamiennych, instrukcji naprawy i konserwacji oraz ewentualnych ograniczeniach naprawy;
powstrzymanie się od ukrywania informacji o negatywnym wpływie aktualizacji oprogramowania na funkcjonowanie produktu oraz od przedstawiania aktualizacji poprawiających wyłącznie funkcjonalność jako obowiązkowych;
rzetelne informowanie o cechach produktu ograniczających jego trwałość oraz przekazywanie prawdziwych informacji dotyczących trwałości lub możliwości naprawy produktu;
niezachęcanie konsumentów do przedwczesnej wymiany materiałów eksploatacyjnych oraz niewprowadzanie ich w błąd co do skutków korzystania z nieoryginalnych części zamiennych lub akcesoriów.

Sankcje za brak spełnienia obowiązków, którym podlegają podmioty gospodarcze

Omawiana w niniejszej części informacji Ustawa z dnia 4 września 2026 r. nie przewiduje nowych sankcji odnośnie wprowadzonych przepisów, dlatego mają do nich zastosowanie dotychczasowe konsekwencje, w postaci:

postępowania prowadzonego przez Prezesa UOKiK w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów;
nakaz zaniechania stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej oraz usunięcia jej skutków;
nałożenie kary pieniężnej przez Prezesa UOKiK w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, nawet za praktykę stosowaną nieumyślnie;

roszczenia cywilnoprawne konsumentów, którzy zostali dotknięci nieuczciwą praktyką, w tym m.in. żądanie zaniechania praktyki, usunięcia jej skutków, unieważnienia umowy, naprawienia szkody lub zwrotu świadczeń na zasadach określonych w UPNPR.